Historia zna wiele momentów, w których nowe technologie budziły lęk i przerażenie. Gdy pojawiły się pierwsze samochody, mówiono o zagładzie, o tym, że człowiek nie jest stworzony do takiej prędkości, że maszyny odbiorą nam kontrolę i bezpieczeństwo.

Dziś trudno wyobrazić sobie codzienne funkcjonowanie bez transportu, dojazd do pracy, zakupy czy zwykłe spotkania z bliskimi. Nie oznacza to jednak, że samochody są pozbawione ryzyka. Nauczyliśmy się zasad bezpieczeństwa i korzystać z nich świadomie.

Podobnie jest ze sztuczną inteligencją w obszarze zdrowia psychicznego. Świat zmienia się szybciej, niż jesteśmy w stanie to sobie wyobrazić. Pewne zmiany są nieuchronne AI (sztuczna inteligencja) będzie coraz bardziej obecna w naszym życiu, również w obszarze wsparcia psychologicznego.

Kluczowe pytanie nie brzmi więc „czy”, ale „jak” będziemy z niej korzystać. Uważność, odpowiedzialność i mądre wybory mogą sprawić, że technologia stanie się wsparciem, a nie zagrożeniem oraz narzędziem, które pomaga i wspiera, ale nie zastępuje tego, co w terapii najważniejsze: relacji, bezpieczeństwa i ludzkiego doświadczenia.

Czy AI zastąpi psychoterapeutę?

Sztuczna inteligencja zwłaszcza nowoczesne systemy konwersacyjne oparte na dużych modelach językowych, potrafi prowadzić rozmowy, przypominać o zadaniach, tłumaczyć techniki terapeutyczne i dostarczać natychmiastowej informacji zwrotnej. Jednak większość ekspertów i przeglądów literatury uznaje, że AI raczej rozszerzy dostęp do opieki psychologicznej niż ją zastąpi.

Główny powód to fakt, że terapia to nie tylko dostarczenie narzędzi (np. technik CBT), ale przede wszystkim relacja terapeutyczna, bezpieczeństwo, często pogłębiona i różnicowana diagnoza oraz etyczne i prawne decyzje wymagające ludzkiego wglądu.

Co AI robi dobrze – realne zalety

1. Dostępność i skala – chatboty działają 24/7 i mogą jednocześnie pomagać wielu osobom. Dzięki temu łatwiej skorzystać z pierwszego wsparcia, zwłaszcza dla tych, którzy boją się kontaktu z terapeutą albo nie mają do niego dostępu.
2. Psychoedukacja i zadania domowe – AI sprawnie tłumaczy podstawy CBT, przypomina o ekspozycjach, pomaga układać plan aktywności czy monitorować nastrój. Może być wyjątkowo pomocne w tych zadaniach, które w terapii poznawczo-behawioralnej są rutynowe.
3. Wczesna interwencja – algorytmy potrafią wykrywać pewne wzorce ryzyka (np. nasilone objawy depresji) i skierować użytkownika do skorzystania ze specjalistycznej pomocy.
4. Obniżenie kosztów i wspomaganie terapeuty – AI może automatyzować notatki, analizować postęp pacjenta i sugerować materiały. Badania nad cyfrową CBT i programami wspomaganymi przez chatbota pokazują, że w krótkim okresie samodzielne lub wspierane narzędzia cyfrowe mogą redukować objawy lęku i depresji.

Główne ryzyka i ograniczenia

1. Ryzyko błędu i „halucynacji” – chat GPT czasami generuje informacje nieprawdziwe, co w kontekście zdrowia psychicznego może prowadzić do złych diagnoz, porad lub utwierdzania w szkodliwych przekonaniach.
2. Brak głębokiej empatii i rozumienia relacyjnego – terapia schematów czy terapia psychodynamiczna, opierają się na obserwacji przeniesienia, niuansach emocjonalnych i długotrwałej relacji, te elementy są obecnie poza zakresem sztucznej inteligencji.
3. Bezpieczeństwo kryzysowe – AI może nie rozpoznać natężenia ryzyka samobójczego, halucynacji czy psychozy albo nie odpowiednio zareagować w sytuacji awaryjnej. W praktyce zdarzały się przypadki, gdy rozmowy z chatbotem pogłębiły lub nasilały zaburzenie psychiczne.
4. Prywatność i poufność – dane rozmów to cenne i wrażliwe informacje, niewłaściwe przechowywanie czy udostępnianie może nieść ze sobą ryzyko.
5. Nadmierne poleganie i opóźnianie leczenia – gdy osoba wybiera chatbota zamiast szukać pomocy specjalisty, może to opóźnić diagnozę i terapię skuteczną przy poważniejszych zaburzeniach.

Jak AI może wspierać CBT i terapię schematów?

• CBT: AI dobrze sprawdza się w tłumaczeniu technik CBT i zamienianiu ich na konkretne, praktyczne ćwiczenia. Może pomagać np. w zapisywaniu myśli, ćwiczeniach behawioralnych, stopniowym oswajaniu się z lękiem czy monitorowaniu nastroju. Badania pokazują, że internetowe programy CBT działają lepiej, gdy ktoś przez nie prowadzi użytkownika, w tej roli AI może być pomocna. Najlepiej więc traktować AI jako wsparcie i pomoc w ćwiczeniach, a nie jako zastępstwo dla terapeuty.
• Terapia schematów: tu dominują wielowarstwowe procesy emocjonalne, praca nad wzorcami i relacja terapeutyczna (w tym korektywne doświadczenie emocjonalne). AI może pomóc w rozpoznawaniu schematów i przypominaniu technik, ale nie zastąpi bezpiecznej, naprawczej relacji terapeutycznej, która jest kluczowa w terapii schematów. AI może wspierać pracę domową, ale raczej utrudniać głęboką pracę terapeutyczną, jeśli zastąpi kontakt z człowiekiem.

Praktyczne rekomendacje (dla użytkownika i terapeuty)

• Traktuj AI jako narzędzie wspomagające, nie zamiennik! Używaj chatbota do psychoedukacji, przypomnień i monitorowania nastroju, ale do diagnozy i leczenia zaburzeń kontaktuj się ze specjalistą.
• W przypadku myśli samobójczych, psychozy, utraty realności od razu szukaj pomocy kryzysowej. Nie polegaj wyłącznie na chatbocie.
• Jeśli jesteś terapeutą, rozważ integrację narzędzi cyfrowych jako uzupełnienia (np. prace domowe, monitorowanie postępów), ale zachowaj kontrolę kliniczną nad procesem.
• Sprawdzaj politykę prywatności i mechanizmy bezpieczeństwa dostawcy: czy dane są szyfrowane, gdzie przechowywane i kto ma do nich dostęp. Nigdy nie podawaj jakichkolwiek danych personalnych.

Dokąd zmierzamy?

AI już teraz zmienia dostęp do pomocy psychologicznej. Może dotrzeć do większej liczby osób, dobrze sprawdza się w tłumaczeniu wiedzy psychologicznej, pomaga trzymać się zaleceń terapeutycznych i daje szybki dostęp do prostych narzędzi pomocowych.

Jednocześnie nie powinna zastępować ludzkiego terapeuty, zwłaszcza w bardziej złożonych problemach czy w sytuacjach kryzysowych. Najbezpieczniejszym i najskuteczniejszym rozwiązaniem jest połączenie obu form: AI jako wsparcie na co dzień, a terapeuta jako osoba odpowiedzialna za diagnozę, bezpieczeństwo i relację terapeutyczną. Korzystaj i wybieraj mądrze dla swojego zdrowia psychicznego.