Po miesiącach lub latach restrykcji ciało zaczyna domagać się jedzenia w sposób, który wielu osobom w procesie leczenia wydaje się niezrozumiały, a wręcz przerażający. Głód staje się intensywny, uporczywy i trudny do zaspokojenia – nawet chwilę po posiłku. Zjawisko to ma nazwę: extreme hunger. Mimo że budzi ogromny niepokój i bywa mylone z napadowym objadaniem się, jest dobrze opisanym elementem fizjologicznego powrotu organizmu do równowagi po okresie niedożywienia.

Co dzieje się w organizmie

Po długotrwałym ograniczaniu jedzenia metabolizm oraz hormony regulujące głód i sytość ulegają zaburzeniu. Badania nad młodymi kobietami z anoreksją wykazały zakłócenia w percepcji apetytu oraz w poziomach greliny i peptydu YY, hormonów odpowiedzialnych za sygnały głodu i sytości – które po krótkotrwałym leczeniu żywieniowym powracały do normy jedynie częściowo (Heruc i wsp., 2019). Mechanizm tego, co dzieje się później, opisali Dulloo, Jacquet i Girardier (1997): organizm, który utracił tkankę tłuszczową i beztłuszczową masę ciała w czasie restrykcji, wysyła sygnały zwrotne, które nasilają apetyt, dopóki utracone zasoby nie zostaną odbudowane. To nie jest przypadkowa utrata kontroli, a wręcz precyzyjnie regulowany mechanizm biologiczny, którego celem jest odbudowanie tego, co zostało pozbawione.

Czy to binge eating disorder lub bulimia?

To rozróżnienie jest kluczowe i często sprawia największy niepokój. Napady objadania się w przebiegu zaburzeń odżywiania – w bulimii czy binge eating disorder definiowane są przez powtarzalność, silne poczucie utraty kontroli czy towarzyszące napadowi cierpienie psychiczne. W przypadku bulimii przejawia się przez zachowania kompensacyjne (prowokowanie wymiotów, środki przeczyszczające), a mechanizm stojący za nimi wiąże się silniej ze stresem i regulacją emocji niż z samym deficytem energetycznym. Badanie longitudinalne kobiet z anoreksją po procesie odżywienia wykazało, że poziom kortyzolu mierzony przy przyjęciu i wypisie ze szpitala przewidywał liczbę epizodów subiektywnego objadania się trzy miesiące później, co wskazuje na odrębny, związany ze stresem mechanizm (zob. badanie longitudinalne hormonów apetytu i stresu w kontekście binge eating po odżywieniu). Extreme hunger ma inną naturę: to odpowiedź na konkretny, mierzalny deficyt energetyczny, który w przeciwieństwie do wzorca napadowego objadania się słabnie, a następnie ustępuje jak tylko organizm zostanie odbudowany. Raczej nie towarzyszy mu typowo ten sam rodzaj wstydu i utraty kontroli nad samym procesem decyzyjnym, choć samo doświadczenie intensywnego głodu bywa emocjonalnie trudne.

Jest jednak ważne zastrzeżenie: u części osób w trakcie leczenia faktyczne napady objadania się mogą się utrzymywać już po odbudowaniu masy ciała. To dokładnie powód, dla którego nie warto stawiać sobie diagnozy samodzielnie. Odróżnienie typowego, przejściowego extreme hunger od wzorca, który wymaga dodatkowej uwagi terapeutycznej, należy do zespołu prowadzącego leczenie, a nie do osoby, która tego doświadcza.

Dlaczego może to tak przerażać?

Diametralnie różni się to od narracji, jaką wiele osób przyniosło ze swojej historii restrykcji, że jedzenie trzeba kontrolować, a głód „opanowywać”. Kiedy ciało zaczyna domagać się jedzenia intensywnie i często, łatwo to zinterpretować jako oznakę utraty kontroli czy nawrotu choroby w nowej postaci. Niedawna analiza relacji osób w trakcie leczenia anoreksji, publikujących swoje doświadczenia w internetowych społecznościach, pokazała, że extreme hunger jest powszechnie opisywane przez same osoby w leczeniu, ale rzadko adresowane w literaturze klinicznej, co oznacza, że wiele pacjentów zostaje z tym doświadczeniem bez wystarczającego przygotowania ani wyjaśnienia ze strony specjalistów (Langanay i wsp.,2026).

Co można z tym zrobić?

To nie jest etap, który warto przechodzić samodzielnie ani według uniwersalnych zasad znalezionych w internecie. Wytyczne kliniczne brytyjskie NICE oraz amerykańskiego APA – są w tej kwestii zgodne: leczenie zaburzeń odżywiania powinno opierać się na zindywidualizowanym planie, prowadzonym przez skoordynowany zespół wielodyscyplinarny, łączący wiedzę medyczną, psychiatryczną, psychologiczną i dietetyczną (National Institute for Health and Care Excellence, 2020; American Psychiatric Association, 2023). Sposób reagowania na extreme hunger i i odróżnienie go od sygnałów wymagających dodatkowej uwagi powinien być częścią właśnie takiego planu, a nie indywidualnej interpretacji osoby, która tego doświadcza. Jeśli Ty albo kto z Twojego otoczenia przechodzi przez ten etap: to nie jest powód do wstydu i nie znaczy, że proces leczenia się nie powiódł. To znak, że ciało wreszcie ma szansę się zregenerować.

Olga Lech – psycholog, psychodietetyk, psycholog sportu

Bibliografia

American Psychiatric Association. (2023). The American Psychiatric Association practice guideline for the treatment of patients with eating disorders. American Journal of Psychiatry, 180(2), 167–171. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.23180001
Dulloo, A. G. (2021). Physiology of weight regain: Lessons from the classic Minnesota Starvation Experiment on human body composition regulation. Obesity Reviews, 22(S2), e13189. https://doi.org/10.1111/obr.13189
Dulloo, A. G., Jacquet, J., & Girardier, L. (1997). Poststarvation hyperphagia and body fat overshooting in humans: A role for feedback signals from lean and fat tissues. The American Journal of Clinical Nutrition, 65(3), 717–723. https://doi.org/10.1093/ajcn/65.3.717
Heruc, G. A., Little, T. J., Kohn, M., Madden, S., Clarke, S., Horowitz, M., & Feinle-Bisset, C. (2019). Appetite perceptions, gastrointestinal symptoms, ghrelin, peptide YY and state anxiety are disturbed in adolescent females with anorexia nervosa and only partially restored with short-term refeeding. Nutrients, 11(1), 59. https://doi.org/10.3390/nu11010059
Langanay, M., et al. (2026). Experiencing extreme hunger in anorexia nervosa recovery: A qualitative analysis of Reddit narratives. International Journal of Eating Disorders. https://doi.org/10.1002/eat.70109
National Institute for Health and Care Excellence. (2020). Eating disorders: Recognition and treatment (NICE Guideline No. 69). https://www.nice.org.uk/guidance/ng69