Nie da się ukryć, że sport odgrywa ogromną rolę w życiu dzieci – nie tylko pod względem zdrowia, ale też relacji z rówieśnikami czy budowania pewności siebie. Ostatnie lata, zwłaszcza czas pandemii i „przenoszenia się” wielu aktywności do internetu, mocno namieszały w codzienności najmłodszych. Zastanawiałam się, co dzisiaj motywuje dzieci do ruchu – czy to wciąż chęć bycia z znajomymi, social media czy może coś zupełnie innego?

Jednym z najczęściej wskazywanych powodów podejmowania aktywności fizycznej przez dzieci jest potrzeba przynależności i budowania relacji społecznych. Według badań Weiss i Smitha (2021), dzieci angażują się w sport nie tylko ze względu na chęć doskonalenia swoich umiejętności, ale również, by zdobywać przyjaciół i być częścią grupy. Te potrzeby społeczno-emocjonalne nabrały jeszcze większego znaczenia w kontekście izolacji społecznej doświadczanej podczas pandemii COVID-19, kiedy wiele dzieci doświadczyło ograniczenia kontaktów z rówieśnikami.. Sport w tym okresie i po nim okazał się jednym z głównych sposobów odbudowy relacji społecznych i powrotu do struktur grupowych.

Nie bez znaczenia pozostaje także wpływ rodziców. Jak zauważa Fredricks i Eccles (2004), rodzice pełnią kluczową rolę w kształtowaniu postaw dzieci wobec aktywności fizycznej – zarówno poprzez bezpośrednie wsparcie logistyczne, jak i modelowanie zachowań. Również badania opublikowane przez Institute of Youth Sport (Bailey et al., 2020) pokazują, że rodzicielskie wsparcie emocjonalne i pozytywne nastawienie do sportu istotnie korelują z wytrwałością dzieci w podejmowaniu aktywności fizycznej.

Kolejną istotną motywacją są czynniki intrapsychiczne. Dzieci uprawiają sport, ponieważ odczuwają satysfakcję z rozwoju osobistego, osiągania celów, a także z samej aktywności fizycznej. Zgodnie z teorią autodeterminacji Deciego i Ryana (2000), dzieci wykazujące wysoki poziom autonomii, kompetencji i relacji z innymi wykazują silniejsze zaangażowanie w aktywność fizyczną. W praktyce oznacza to, że sport daje im poczucie sprawstwa i wpływu na własne życie, co szczególnie ważne jest w okresie rozwoju tożsamości i budowania samooceny.

Wzrost popularności mediów społecznościowych, zwłaszcza wśród pokolenia Z, wywarł istotny wpływ na postrzeganie ciała przez dzieci i młodzież. Platformy takie jak Instagram i TikTok promują często nierealistyczne standardy urody, co może prowadzić do niezadowolenia z wyglądu, zaburzeń odżywiania, a także rezygnacji z aktywności fizycznej. Zjawiska takie jak „SkinnyTok” czy „fitspiration” wywierają presję na młodych ludzi, by dążyli do określonego, często nieosiągalnego wyglądu (Ballard Brief, 2023; Parents, 2024). Z jednej strony może to prowadzić do nadmiernego i niezdrowego zaangażowania w sport, z drugiej – do całkowitego unikania aktywności ze wstydu i lęku przed oceną. Badania pokazują, że dziewczęta częściej rezygnują z uczestnictwa w zajęciach sportowych, jeśli odczuwają niezadowolenie ze swojego ciała, co pogłębia efekt społecznego wykluczenia (Contemporary Pediatrics, 2023).

W kontekście sportu, szczególnie ważne jest więc promowanie pozytywnego obrazu ciała i wspieranie samoakceptacji. Rodzice i trenerzy powinni zachęcać dzieci do uczestnictwa w aktywności fizycznej z motywacji wewnętrznej – dla zdrowia, przyjemności, rozwoju – a nie dla wyglądu zewnętrznego. Takie podejście nie tylko zwiększa szansę na długotrwałe zaangażowanie w sport, ale także wspiera zdrowie psychiczne i emocjonalne dziecka. Dodatkowym aspektem wartym uwagi jest rola nauczycieli wychowania fizycznego oraz instytucji edukacyjnych, które mogą pełnić funkcję bufora ochronnego przed negatywnym wpływem otoczenia i mediów. Szkoły, które stawiają na różnorodność form aktywności fizycznej – od sportów zespołowych po taniec czy ćwiczenia ogólnorozwojowe – dają większą szansę na to, że każde dziecko znajdzie coś dla siebie. Co więcej, tworzenie środowiska wolnego od oceniania wyglądu zewnętrznego, a skupiającego się na postępach i zaangażowaniu, sprzyja trwałemu budowaniu pozytywnych nawyków. Takie działania mogą nie tylko przeciwdziałać wykluczeniu i presji wizerunkowej, ale również przyczyniać się do tworzenia zdrowszego i bardziej wspierającego środowiska dla młodych ludzi.

Podsumowując, dzieci w ostatnich pięciu latach uprawiają sport z wielu powodów – od potrzeby przynależności i wsparcia społecznego, przez rozwój kompetencji i sprawstwa, po ucieczkę od presji wizerunkowej związanej z mediami społecznościowymi. Motywacje te są kształtowane zarówno przez otoczenie społeczne, jak i przez wewnętrzne potrzeby dziecka oraz wpływ kultury cyfrowej. Zrozumienie tych mechanizmów pozwala lepiej projektować programy edukacyjne i sportowe, które wspierają nie tylko aktywność fizyczną, ale także
dobrostan psychiczny dzieci.

Olga Lech – psycholog, psychodietetyk, psycholog sportu

Bibliografia
Ballard Brief. (2023). The Link Between Social Media and Body Image Issues Among Youth.
https://ballardbrief.byu.edu/issue-briefs/the-link-between-social-media-and-body-image-issue s-among-youth-in-the-united-states
Bailey, R., Hillman, C., Arent, S., & Petitpas, A. (2020). Physical activity: An underestimated investment in human capital? Journal of Physical Activity and Health, 17(9), 1016–1023.
Contemporary Pediatrics. (2023). Young athletes, social media, and body image issues.
https://www.contemporarypediatrics.com/view/young-athletes-social-media-and-body-image-issues
Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The „what” and „why” of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268.
Fredricks, J. A., & Eccles, J. S. (2004). Parental influences on youth involvement in sports. In M. R. Weiss (Ed.), Developmental sport and exercise psychology: A lifespan perspective (pp.145–164). Fitness Information Technology.
Parents. (2024). What is ‘SkinnyTok’? Why Experts Warn This TikTok Trend Can Harm Your Kids. https://www.parents.com/what-is-skinnytok-trend-11716497
Weiss, M. R., & Smith, A. L. (2021). The social development of children and youth in sport contexts. In G. Tenenbaum & R. C. Eklund (Eds.), Handbook of Sport Psychology (4th ed.,pp. 513–536). Wiley.