Chodząc na terapię, często pewnie zastanawiasz się, po jakim czasie możesz zauważyć poprawę. To pytanie czasami pada wprost i nic dziwnego. Kiedy decydujemy się na rozpoczęcie psychoterapii, chcemy wiedzieć, kiedy możemy poczuć się lepiej. Jak to jednak bywa w psychologii, nie ma jednej, uniwersalnej odpowiedzi. Najczęściej odpowiadam: to zależy.
Tempo poprawy może być różne w zależności od rodzaju problemu, jego nasilenia, czasu trwania trudności, indywidualnej sytuacji oraz wielu innych czynników. Badania pokazują jednak pewne ogólne wzorce.
Pierwsze sygnały poprawy mogą pojawić się stosunkowo wcześnie, często już w pierwszych tygodniach terapii [1, 2]. Nie oznacza to jednak, że problem został już rozwiązany. Początkowo zmiana może polegać na lepszym rozumieniu własnych trudności, niewielkim zmniejszeniu nasilenia objawów albo poczuciu większego wpływu na swoje reakcje.
W badaniu dotyczącym terapii poznawczo-behawioralnej depresji, obejmującym dane z 72 badań i ponad 7 tysięcy uczestników, zaobserwowano, że największe tempo redukcji objawów występowało w pierwszych ośmiu sesjach CBT. Poprawa następowała również później, ale tempo zmian było już wolniejsze [1].
Podobny wzorzec zaobserwowano w badaniach nad terapią zaburzeń lękowych. W jednym z nich średnio po około pięciu sesjach pacjenci osiągali zauważalną, wiarygodną poprawę, a około połowa osób uzyskiwała klinicznie istotną poprawę po około ośmiu sesjach terapii poznawczo-behawioralnej [2].
Ważne jest jednak, aby pamiętać, że są to średnie wyniki, a nie uniwersalny harmonogram. Niektórzy pacjenci zauważają zmianę już po kilku spotkaniach, inni potrzebują więcej czasu.
Ile sesji może być potrzebnych?
Przeglądy badań dotyczących zależności między długością terapii a jej efektami wskazują, że w przypadku wielu problemów psychicznych poprawa może następować w przedziale od kilku do kilkunastu sesji. Optymalna długość leczenia jest jednak bardzo zróżnicowana. W jednej z analiz zakres ten wynosił od około 4 do 26 sesji, w zależności od rodzaju problemu, populacji pacjentów i intensywności terapii [3].
W dużym badaniu obejmującym ponad 100 tysięcy pacjentów stwierdzono, że 95% osób, które ostatecznie odpowiedziały na leczenie, osiągnęło wiarygodną i klinicznie istotną poprawę w ciągu 7 sesji terapii CBT o niższej intensywności lub 14 sesji terapii o wyższej intensywności [4]. Jednocześnie osoby z niektórymi problemami, takimi jak zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, PTSD czy fobia społeczna, często potrzebowały dłuższego procesu [4].
Dlaczego niektórzy czują poprawę później?
Psychoterapia nie jest procesem liniowym. Czasami przez kilka tygodni nie obserwujemy wyraźnej poprawy, a następnie pojawia się istotna zmiana. Zdarza się również, że na pewnym etapie terapii samopoczucie chwilowo się pogarsza. Może to być związane z konfrontowaniem się z trudnymi emocjami, wspomnieniami lub sytuacjami, których wcześniej unikaliśmy.
Na tempo zmian wpływa wiele czynników, między innymi:
- rodzaj i nasilenie problemu,
- czas trwania trudności,
- współwystępowanie innych zaburzeń,
- regularność spotkań,
- jakość współpracy terapeutycznej,
- aktywne korzystanie z narzędzi i ćwiczeń między sesjami.
CBT jest terapią, która często wymaga aktywnego zaangażowania także poza gabinetem. Sama obecność na sesjach jest ważna, ale istotną częścią procesu może być również obserwowanie swoich myśli i emocji, wykonywanie ustalonych ćwiczeń czy stopniowe podejmowanie działań, których wcześniej się unikało.
Najważniejsze: nie porównuj swojego tempa do innych
To, że ktoś poczuł poprawę po trzech sesjach, nie oznacza, że taki sam efekt powinien pojawić się u każdego. Również brak spektakularnej zmiany po kilku spotkaniach nie musi oznaczać, że terapia nie działa.
Warto regularnie rozmawiać z terapeutą o tym, czy zauważasz zmianę, co jest dla Ciebie pomocne, a co nadal stanowi trudność. Dobry proces terapeutyczny powinien obejmować nie tylko pracę nad problemami, lecz także monitorowanie postępów i wspólne zastanawianie się nad tym, czy wybrane metody przynoszą oczekiwane efekty.
Podsumowanie
Pierwsze oznaki poprawy w terapii poznawczo-behawioralnej mogą pojawić się już w pierwszych tygodniach, a badania często wskazują na wyraźne zmiany w ciągu pierwszych 5–8 sesji [1, 2]. Pełniejsza i bardziej trwała poprawa może jednak wymagać kilkunastu lub większej liczby spotkań. Najważniejsze jest to, że tempo terapii powinno być dostosowane do konkretnego problemu i indywidualnych potrzeb pacjenta.
Przypisy
[1] Klein, N. S., et al. (2024). Metaanaliza 72 randomizowanych badań dotyczących zależności między liczbą sesji a poprawą w terapii poznawczo-behawioralnej depresji. Psychological Medicine. PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38829329/
[2] Levy, H. C., et al. (2020). Badanie dotyczące tempa poprawy podczas terapii poznawczo-behawioralnej zaburzeń lękowych. Journal of Consulting and Clinical Psychology. PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32631134/
[3] Robinson, L., et al. (2020). Przegląd systematyczny dotyczący długości psychoterapii i jej efektów. PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30661486/
[4] Robinson, L., Kellett, S., & Delgadillo, J. (2020). Badanie obejmujące 102 206 pacjentów, dotyczące liczby sesji potrzebnych do uzyskania poprawy w terapii poznawczo-behawioralnej. PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32027435/
